Στα 80 χρόνια από την ίδρυση της Κομμουνιστικής Διεθνούς, αξίζει να προβληματιστούμε και να αντλήσουμε πείρα από την πολύτιμη κληρονομιά που μας άφησε, θεωρητική και πρακτική, σχετικά με το επαναστατικό εργατικό κόμμα, το κόμμα νέου τύπου.

Το πιο σημαντικό μέρος των θεωρητικών επεξεργασιών της Κ.Δ. για το πρωτοπόρο απόσπασμα της εργατικής τάξης, το Κομμουνιστικό Κόμμα, το οποίο αποτυπώθηκε και στα ντοκουμέντα της - όπως οι πολύ γνωστοί «21 όροι» προσχώρησης σε αυτήν - αποτέλεσε έργο του Β. Ι. Λένιν.

Το παρόν άρθρο θα περιοριστεί σε μια πλευρά του πλουσιώτατου και πολύπλευρου αυτού έργου. Η πλευρά όμως αυτή είναι από τα κομβικά ζητήματα για την ύπαρξη και το χαρακτήρα ενός Κομμουνιστικού Κόμματος: Το ζήτημα της κομματικής πειθαρχίας.

Η προσέγγιση του θέματος δεν είναι κυρίως ιστορική. Επιχειρείται, με βάση τις λενινιστικές αντιλήψεις και την εμπειρία του ΚΚΕ, να αναδειχθούν τα σημερινά προβλήματα και να φωτιστούν τα καθήκοντά μας.

Η απάντηση του Συνεδρίου

Ενα από τα κυριότερα και βασικά καθήκοντα που αποφάσισε το 15ο Συνέδριο του ΚΚΕ, είναι το παρακάτω:

«Μέλη και στελέχη να επανακτήσουμε τα κομμουνιστικά χαρακτηριστικά που διαμορφώθηκαν στη σχεδόν 80χρονη ηρωϊκή πορεία του Κόμματος. Είναι θεμέλιο και προϋπόθεση για να γίνει Κόμμα δυνατό και ισχυρό, ικανό να αντέχει στις θύελλες».

Ενα από τα πιο θεμελιώδη κομμουνιστικά χαρακτηριστικά είναι η κομματική πειθαρχία. Η κομμουνιστική πειθαρχία. Η συνειδητή, υποχρεωτική, ακλόνητη πειθαρχία στην πολιτική του Κόμματος, στις αποφάσεις των καθοδηγητικών του οργάνων, στις καταστατικές αρχές και τους κανόνες λειτουργίας του Κόμματος. Είναι βασικός όρος και βασική προϋπόθεση για να μπορέσει το Κόμμα να φέρει σε πέρας το ιστορικό και γιγάντιο έργο του. Την απελευθέρωση της εργατικής τάξης και όλων των εργαζομένων από το ζυγό του κεφαλαίου και του ιμπεριαλισμού και την οικοδόμηση του σοσιαλισμού-κομμουνισμού. Αγώνας που απαιτεί όχι μόνο ακλόνητη αφοσίωση στο σκοπό αυτό, αλλά και αντοχή στις πολύμορφες δυσκολίες, ηρωϊσμό και πνεύμα αυτοθυσίας στην οργάνωση και προετοιμασία της εργατικής τάξης και των συμμάχων της για να επιβάλουν τελικά τη θέλησή τους.

Η επαναστατική πείρα, και ειδικά τον 20ό αιώνα, διδάσκει ότι χωρίς ένα τέτιο κόμμα, με υψηλό βαθμό κομματικής πειθαρχίας, κανένα επαναστατικό κίνημα δεν είναι ικανό να αντέξει στη συνθετότητα και τη σκληρότητα της ταξικής πάλης και να συνεχίζει σταθερά και αταλάντευτα την πορεία του. Αργά ή γρήγορα θα βρεθεί μπροστά σε μεγάλα προβλήματα ή στον κίνδυνο να κατρακυλίσει στον οπορτουνισμό και στην προδοσία των συμφερόντων της εργατικής τάξης.

Αλλωστε και η ιστορία του ΚΚΕ είναι πλούσια και διδακτική και σε αυτό τον τομέα. Η άρνηση της κομματικής πειθαρχίας, η υπόσκαψή της ισοδυναμεί με απειλή διάλυσης. Είναι πρόσφατη η εμπειρία όλων μας για το τί αγώνας χρειάστηκε για να αποφύγει το Κόμμα τον κίνδυνο της διάλυσής του.

Μιλώντας πάλι με την εμπειρία του ΚΚΕ, παλιότερη αλλά και τη σημερινή, η αξία της πειθαρχίας δεν κρίνεται μόνο σε κρίσιμες στιγμές για το Κόμμα. Κρίνεται ιδιαίτερα όταν το Κόμμα παλεύει να ανοίξει καινούργιους δρόμους, όπου εδώ οι δυσκολίες είναι ασύγκριτα πιο μεγάλες και απαιτείται η μεγαλύτερη δυνατή στράτευση, συνέπεια λόγων και έργων. Δοκιμάζεται και κρίνεται συνεχώς και ιδιαίτερα σε ιστορικές καμπές του επαναστατικού κινήματος.

Η εδραίωση επόμενα της κομματικής πειθαρχίας και η διαφύλαξή της είναι εγγύηση της σταθερής πορείας του Κόμματος, εγγύηση των επιτυχιών του, όρος της ύπαρξής του και της νίκης του. Είναι παράγοντας που πολλαπλασιάζει τη δύναμη και το δυναμισμό του Κόμματος.

Το 15ο Συνέδριο του ΚΚΕ θέτοντας το καθήκον της οικοδόμησης Κόμματος δυνατού και ισχυρού, ικανού να αντέχει στις θύελλες, που προϋποθέτει εκτός των άλλων, υψηλό βαθμό κομματικής πειθαρχίας, δεν είχε υπόψη του μόνο την εξάλειψη των συνεπειών της κρίσης. Είχε πάνω απ΄ όλα υπόψη του την προοπτική ενός πολύ σκληρού και μακρόχρονου αγώνα και την αναπόφευκτη σύγκρουση με τον ιμπεριαλισμό και τα μονοπώλια. Προοπτική που απαιτεί ένα τέτιο ακριβώς κόμμα. Στις αποφάσεις που 15ου Συνεδρίου ξεχωρίζει η παρακάτω πρόβλεψη.

«Το μέλλον μας επιφυλάσσει πολλά απρόοπτα ακόμα, οπωσδήποτε όχι μόνο αρνητικά, όπως συνεχώς προβλέπουν οι μόνιμα απαισιόδοξοι. Ο συσχετισμός δύναμης στην Ελλάδα και παγκόσμια, δεν πρόκειται να μείνει στατικός και αναλλοίωτος. Ηδη αρχίζουν να δημιουργούνται προϋποθέσεις για μια νέα αφύπνιση των λαών. Οι λαοί αρχίζουν να αναζητούν ξανά κάτι το καινούργιο». Οι εξελίξεις που μεσολάβησαν δικαιώνουν αυτή την πρόβλεψη. Το καινούργιο γεννιέται. Μόνο που γεννιέται μέσα από σκληρές μάχες και συγκρούσεις με τις κυρίαρχες κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις. Κανένας δε μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια ούτε την ταχύτητα των μελλοντικών εξελίξεων ούτε και τις μορφές που θα πάρουν. Ενα πράγμα είναι όμως βέβαιο. Χωρίς οργάνωση και σχεδιασμένη δουλειά είναι αδύνατο να υπάρχουν αποτελέσματα. «Οργάνωση και σχεδιασμένη δουλειά» είναι αδύνατο να υπάρχουν χωρίς κομματική πειθαρχία, με μέλη και στελέχη που έχουν μειωμένες απαιτήσεις και από τον εαυτό τους και από τους άλλους.

Η πείρα επίσης του Κόμματός μας, αλλά και του διεθνούς επαναστατικού κινήματος διδάσκει πως η κομματική πειθαρχία, ως ανώτερη έκφραση της συνειδητότητας και της αφοσίωσης στα ιδανικά, τους σκοπούς και τις αρχές του Κόμματος δεν επιβάλλεται, ούτε διατηρείται με επιθυμίες, με εντολές, με αποφάσεις και εκκλήσεις για την αναγκαιότητά της. Είναι επιζήμια τόσο η άποψη που υποτιμάει τη σημασία της πειθαρχίας όσο και η άποψη που υποτιμάει ή αγνοεί τους παράγοντες, τους όρους που διασφαλίζουν την εδραίωσή της.

Οι όροι εδραίωσης της κομματικής πειθαρχίας

Ο Λένιν γενικεύοντας την πείρα της πάλης των μπολσεβίκων και της νίκης τους με την Οκτωβριανή επανάσταση, μας δίνει μια ολοκληρωμένη θεωρητική μα και πρακτική απάντηση στο κρίσιμο ζήτημα: Πώς εδραιώνεται η πειθαρχία.

Ας παρακολουθήσουμε τη σκέψη του Λένιν μέσα από ένα εκτεταμένο απόσπασμα από το έργο του: «Ο «αριστερισμός» παιδική αρρώστια του Κομμουνισμού».

«Και πριν απ΄ όλα γεννιέται το ερώτημα: Πώς κρατιέται η πειθαρχία του επαναστατικού Κόμματος του προλεταριάτου; Πώς ελέγχεται; Πώς δυναμώνει; Πρώτο, με τη συνειδητότητα της προλεταριακής πρωτοπορίας και την αφοσίωσή της στην επανάσταση, την αντοχή της, την αυτοθυσία της, τον ηρωϊσμό της. Δεύτερο, με την ικανότητά της να συνδέεται, να πλησιάζει και ως ένα ορισμένο βαθμό, αν θέλετε, να συγχωνεύεται με την πιο πλατιά μάζα των εργαζομένων, πρώτα-πρώτα με την προλεταριακή, μα ακόμη και με τη μη προλεταριακή εργαζόμενη μάζα. Τρίτο, με την ορθότητα της πολιτικής καθοδήγησης, που την πραγματοποιεί αυτή η πρωτοπορία, με την ορθότητα της πολιτικής στρατηγικής και τακτικής της, με τον όρο ότι οι πιο πλατιές μάζες θα πείθονται από την ίδια τους την πείρα γι΄ αυτήν την ορθότητα. Χωρίς αυτούς τους όρους είναι απραγματοποίητη η πειθαρχία μέσα σ΄ ένα επαναστατικό κόμμα, πραγματικά ικανό να είναι το κόμμα της πρωτοπόρας τάξης, που έχει καθήκον να ανατρέψει την αστική τάξη και να μετασχηματίσει όλη την κοινωνία. Χωρίς αυτούς τους όρους κάθε απόπειρα να δημιουργηθεί πειθαρχία μετατρέπεται σε σαπουνόφουσκα, σε λογοκοπία, σε πιθηκισμούς. Από το άλλο μέρος, οι όροι αυτοί δε μπορούν να παρουσιαστούν αμέσως. Τους διαμορφώνει μόνο μια μακρόχρονη δουλειά, μια δύσκολη πείρα. Η επεξεργασία τους διευκολύνεται με τη σωστή επαναστατική θεωρία, που με τη σειρά της δεν είναι δόγμα, αλλά διαμορφώνεται τελικά μόνο σε στενή σύνδεση με την πρακτική δράση ενός πραγματικά μαζικού και πραγματικά επαναστατικού κινήματος».

Οι γενικές θέσεις του Λένιν για το μεγάλο και κρίσιμο αυτό ζήτημα, που είναι το θεμέλιο για την οικοδόμηση ενός πραγματικά επαναστατικού κόμματος, δοκιμάστηκαν μέσα από μια μακρόχρονη πείρα του επαναστατικού κινήματος και επαληθεύτηκαν στις μεγάλες επαναστάσεις του 20ού αιώνα και ειδικά στην Οκτωβριανή Επανάσταση και τα κοσμοϊστορικά επιτεύγματά της.

Εχουν γι' αυτό γενική ισχύ και πρέπει να αποτελούν σταθερό οδηγό στη σκέψη και την πρακτική δράση των κομμουνιστών. Είναι βέβαια απαραίτητο να υπολογίζονται κάθε φορά οι συγκεκριμένες συνθήκες δράσης του κάθε κόμματος, καθώς και η ιδιαιτερότητα της πείρας του.

Οι ανατροπές των σοσιαλιστικών καθεστώτων δεν αναιρούν την αξία αυτών των θέσεων. Αντίθετα η συστηματική παραβίασή τους συνέβαλε στη δημιουργία των προϋποθέσεων για τη νίκη της αντεπανάστασης.

Η νέα κατάσταση και η ιδιαιτερότητα της πείρας του ΚΚΕ

Το Κόμμα μας, αλλά και άλλα κομμουνιστικά και εργατικά κόμματα παλεύουν σήμερα για την ανάπτυξη του επαναστατικού κινήματος μέσα σε μια νέα κατάσταση, που δημιούργησε η νίκη της αντεπανάστασης στη Σοβιετική Ενωση και τις άλλες σοσιαλιστικές χώρες.

Μια κατάσταση που έχει προκαλέσει μεγάλη ιδεολογική σύγχιση και ιδεολογικούς κλονισμούς στις γραμμές των κομμουνιστών αλλά και στις πλατιές εργατικές και λαϊκές μάζες και τροφοδοτεί μια λυσσασμένη ιδεολογική επίθεση από τις συνασπισμένες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις. Στο στόχαστρό τους δεν είναι μόνο η κατασυκοφάντηση του σοσιαλισμού που γνωρίσαμε, κάθε ιδέας περί σοσιαλισμού γενικά, αλλά και η εξάλειψη κάθε «υλικής κατάκτησης» που μπορεί να στηρίξει την αναγέννηση του επαναστατικού κινήματος: Κομμουνιστικών Κομμάτων, κάθε είδους οργανώσεων της εργατικής τάξης που στέκουν σε ταξικές θέσεις. Η ιδεολογική αλλά και η φυσική βία είναι στην ημερήσια διάταξη, σε συνδυασμό με την εκτεταμένη και πολύμορφη χρησιμοποίηση του οπορτουνισμού ως ένα από τα πιο αποτελεσματικά μέσα. Η διάλυση και από τα μέσα των Κομμουνιστικών Κομμάτων είναι επίσης μια από τις τακτικές που χρησιμοποίησαν και συνεχίζουν να χρησιμοποιούν.

Περνάμε αναμφισβήτητα μια δύσκολη φάση, ίσως μια από τις πιο δύσκολες στην ιστορία του εργατικού και επαναστατικού κινήματος. Ωστόσο, το κύριο χαρακτηριστικό της εποχής μας δεν είναι η νίκη της αντεπανάστασης. Είναι μια προσωρινή κατάσταση. Το κύριο χαρακτηριστικό της εποχής μας είναι η παρακμή του κεφαλαιοκρατικού συστήματος. Είναι η εποχή περάσματος από το παλιό στο καινούργιο. Από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό. Η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, η κοινωνικοποίηση της παραγωγής, η αύξηση της μισθωτής εργασίας, που είναι οι υλικές προϋποθέσεις για το σοσιαλισμό, έχουν φτάσει στα ανώτατα όρια. Η παραπέρα ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, της παραγωγής, της κοινωνικής εξέλιξης εμποδίζεται από τις αστικές σχέσεις παραγωγής, δηλαδή από την ατομική ιδιοποίηση των αποτελεσμάτων της παραγωγής. Εξ ού και η όξυνση όλων των αντιθέσεων του συστήματος.

Από ΄δω απορρέει και η βασική δυσκολία της νέας κατάστασης. Ενώ από τη μια μεριά έχουν υπερωριμάσει όλες οι υλικές προϋποθέσεις για το σοσιαλισμό και η αναγκαιότητά του αναδείχνεται ως μοναδική εναλλακτική λύση για την πρόοδο της κοινωνίας, από την άλλη μεριά ανατράπηκε η οικοδόμηση του κοινωνικά νέου και ανώτερου, ενισχύθηκαν εξαιρετικά στο συσχετισμό των δυνάμεων και βρίσκονται σε αντεπίθεση οι δυνάμεις της αντεπανάστασης.

Πρόκειται για δύσκολη φάση, με αυτή την κύρια δυσκολία η οποία δε μπορεί να παραγνωριστεί, πρέπει να υπολογίζεται με σκοπό φυσικά όχι την προσαρμογή, αλλά την ανατροπή της. Η πάλη για την υπερνίκηση αυτής της αντίφασης είναι βέβαιο ότι θα ανοίξει και τη νέα φάση ανόδου της επαναστατικής δράσης των λαϊκών μαζών. Με μια όμως προϋπόθεση: την ανασυγκρότηση και αναγέννηση του κομμουνιστικού και εργατικού κινήματος στη βάση του επιστημονικού σοσιαλισμού.

Πάλι δε θα μπορέσουμε να βαδίσουμε σε στέρεο έδαφος και δε θα εκπληρώνουμε ολοκληρωμένα τα καθήκοντά μας στις σημερινές συνθήκες σε ό,τι αφορά την οικοδόμηση ισχυρού Κόμματος, ικανού να αντέχει και στις θύελλες, αν δίπλα στα νέα στοιχεία της εποχής μας δεν υπολογίζουμε και την ιδιαιτερότητα της πείρας του ΚΚΕ.

Το ότι το ΚΚΕ κατάφερε να σταθεί όρθιο δεν είναι καθόλου ζήτημα τύχης. Ορισμένοι παράγοντες έπαιξαν καθοριστικό ρόλο. Εβαλε γερές ρίζες από το ξεκίνημά του. Διαπαιδαγώγησε γενιές και γενιές στη γραμμή της ιδεολογικής και πολιτικής αδιαλλαξίας απέναντι στην ξενοκρατία, την άρχουσα τάξη και στους πολυπλόκαμους μηχανισμούς τους. Αυτό το ασυμβίβαστο πνεύμα διαπερνά σαν κόκκινη γραμμή όλη την ιστορία του ΚΚΕ. Γνώρισε κατά πρόσωπο και πολέμησε τους πιο φοβερούς μηχανισμούς του αγγλικού, του γερμανικού και του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού και του ελληνικού κράτους που συνδύαζε τη δύναμη και τις εμπειρίες και των τριών ιμπεριαλιστικών δυνάμεων.

Η αγωνιστική και ασυμβίβαστη στάση απέναντι στους ταξικούς του αντίπαλους, ο ηρωϊσμός, η αυτοθυσία πήρε μαζικό χαρακτήρα ακόμα και σε συνθήκες βαρειάς ήττας. Η αγωνιστική αυτή κληρονομιά του ΚΚΕ δεν είναι τυπωμένη μόνο στα βιβλία της ιστορίας. Είναι ζωντανή σήμερα, στο πρόσωπο της γενιάς της αντίστασης και του εμφυλίου, που είναι ο φυσικός συνεχιστής της πρώτης γενιάς των κομμουνιστών και ο συνδετικός κρίκος με τις νέες γενιές των κομμουνιστών. Η μελέτη και συστηματική αξιοποίηση αυτής της παράδοσης είναι ένα πολύ κρίσιμο ζήτημα στις σημερινές συνθήκες.

Οι προηγούμενες γενιές ατσαλώθηκαν σε σκληρούς πολιτικούς και ταξικούς αγώνες. Γνώρισαν όλες τις πανουργίες της άρχουσας τάξης και των επικυρίαρχων δυνάμεων. Δοκίμασαν όλες τις μορφές της κρατικής βίας αλλά και όλες τις μορφές της ταξικής πάλης. Πέρασαν από φωτιά και σίδερο σε συνθήκες όμως ανόδου και κοσμοϊστορικών επιτυχιών και κατακτήσεων του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος.

Οι νέες γενιές των κομμουνιστών ανδρώνονται σε εντελώς νέες συνθήκες, σε συνθήκες ιδεολογικής σύγχισης και ήττας. Επόμενα, η συνέχεια των επαναστατικών παραδόσεων στο ΚΚΕ, μέσα από τη διάδοσή τους, τη δημιουργική αφομοίωσή τους δεν είναι ένα τυπικό ζήτημα. Είναι ένας καθοριστικός παράγοντας για την αγωνιστική διαπαιδαγώγηση και το ατσάλωμα των νέων γενεών. Είναι πηγή δύναμης, γνώσης και βασικής προετοιμασίας για μια αταλάντευτη πορεία στις νέες συνθήκες της ταξικής πάλης, που δε θα είναι λιγότερο σκληρές από ό,τι στο παρελθόν.

Η ιστορία του Κόμματος, κυρίως η πρόσφατη, διδάσκει ότι η υποτίμηση αυτού του παράγοντα μπορεί να προκαλέσει κλονισμούς στο Κόμμα, όταν τα πράγματα δυσκολέψουν. Πολλά νέα μέλη και στελέχη του κόμματος, μπροστά στις νέες δυσκολίες που εμφανίστηκαν απότομα, τάχασαν, υποχώρησαν και εγκατέλειψαν τον αγώνα.

Προετοιμασία για μακρόχρονη και σκληρή πάλη

Το ΚΚΕ με την πολιτική που χάραξε στο 15ο Συνέδριό του και την πάλη του, έχει σταθεροποιήσει τη θέση του στην πολιτική ζωή και πάλη. Κατακτά βήμα το βήμα το χαμένο έδαφος, ανεβάζει το κύρος και την επιρροή του. Δεν αιφνιδιάστηκε από τις εξελίξεις, βρέθηκε προετοιμασμένο ιδεολογικά και πολιτικά και κατάφερε με την έγκαιρη προετοιμασία και παρέμβασή του, να συσπειρώσει και να κινητοποιήσει σε μεγάλα μέτωπα, υπολογίσιμες εργατικές και λαϊκές δυνάμεις.

Η πολιτική της συγκρότησης του λαϊκού μετώπου πάλης στη γραμμή της ρήξης με τα μονοπώλια και τον ιμπεριαλισμό, εξελίσσεται σε ισχυρό όπλο στα χέρια του Κόμματος. Η πείρα που έχει συσσωρευτεί είναι σημαντική. Το 16ο Συνέδριο, στη βάση αυτής της γραμμής, θα δημιουργήσει πιο ισχυρές και πιο προωθημένες βάσεις για μια πιο ουσιαστική παρέμβαση του Κόμματος στην πολιτική πάλη και στη συσπείρωση δυνάμεων σε αντιιμπεριαλιστική αντιμονοπωλιακή κατεύθυνση.

Κρίκος αποφασιστικός για να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο το σύνθημα της αντεπίθεσης, και από την άποψη της κατεύθυνσης και από την άποψη της συγκέντρωσης δυνάμεων, είναι η ολόπλευρη ισχυροποίηση του Κόμματος.

Θα είναι ωστόσο μεγάλο λάθος να απολυτοποιηθεί η ορθότητα της πολιτικής του Κόμματος ως μόνου καθοριστικού παράγοντα για να αλλάξουν οι συσχετισμοί δύναμης και να προσεγγιστούν οι γενικότεροι πολιτικοί στόχοι του. Για να γίνει η πολιτική αυτή υπόθεση της εργατικής τάξης και των μικρομεσαίων στρωμάτων της πόλης και του χωριού, της νεολαίας, απαιτεί τεράστια δουλειά, επίμονη, σκληρή και με μακρόχρονο ορίζοντα. Κόμμα σωστά προσανατολισμένο και προετοιμασμένο, με μεγάλη αντοχή, σταθερότητα και υψηλό βαθμό πειθαρχίας στο κύριο καθήκον: Στην οργάνωση, συσπείρωση, προετοιμασία και κινητοποίηση των εργατικών και λαϊκών μαζών, στα πλαίσια του Μετώπου, στη γραμμή της αντιπαράθεσης και της σύγκρουσης με τα μονοπώλια και τον ιμπεριαλισμό.

Στα χρόνια που πέρασαν από την κρίση του ΄90-΄91, το Κόμμα μας έδοσε σκληρές μάχες σε πολλά επίπεδα. Σε ό,τι αφορά όμως τις μάχες που έχουμε μπροστά μας, οι σημερινές δεν είναι παρά μόνο η αρχή, μια μικρή μόνο πρόγευση των μελλοντικών. Πρέπει επόμενα να είμαστε έτοιμοι για πιο σύνθετους, αφάνταστα πιο σκληρούς και πιο πολύμορφους αγώνες. Είναι τέτια η συσσώρευση προβλημάτων και αντιθέσεων στην ελληνική κοινωνία και ιδιαίτερα στην περιοχή μας και στον κόσμο, που είναι αναπόφευκτη η όξυνση της ταξικής πάλης. Στα πλαίσια αυτής της προοπτικής θα ήταν θανάσιμο λάθος η υποτίμηση της πείρας, της δύναμης και των μέσων της αστικής τάξης.

Κρίνοντας από τη σκοπιά των μελλοντικών εξελίξεων τα σημερινά και μελλοντικά καθήκοντα του Κόμματος και το επίπεδο της προετοιμασίας του, σε αυτή την προοπτική, υπάρχουν αρκετά ζητήματα τα οποία πρέπει να μας προβληματίσουν.

Πρώτο: Το σύνθημα της αντεπίθεσης θα είναι κενό περιεχομένου, θα είναι λόγια, αν δεν εξασφαλιστεί η υπερίσχυση των ιδεών και της πολιτικής μας μέσα στο εργατικό και λαϊκό κίνημα, απέναντι στις ιδέες και στην πολιτική των αντιπάλων. Καμιά δύναμη δε μπορεί να κινήσει σε μεγάλους και μαζικούς αγώνες, όχι μόνο τις δυνάμεις της εργατικής τάξης και των συμμάχων της αλλά και τους κομμουνιστές αν δεν έχουν πειστεί ότι δεν υπάρχει ελπίδα, δυνατότητα και προοπτική να ικανοποιηθούν ζωτικές τους ανάγκες στα πλαίσια αυτής της πολιτικής, αυτού του συστήματος. Αν δεν πειστούν ότι υπάρχει προοπτική και δυνατότητα μόνο στα πλαίσια μιας ριζικά διαφορετικής πολιτικής στην προοπτική του σοσιαλισμού.

Εδώ κρίνεται η πρωτοπορία. Ακριβέστερα, κριτήριο για το αν οι κομμουνιστές και κομμουνίστριες είναι πρωτοπόροι αγωνιστές, δεν είναι μόνο αν έχουν πειστεί οι ίδιοι για την ανάγκη και τη δυνατότητα αυτών των αλλαγών, αλλά αν παλεύουν συγκροτημένα, σταθερά, μόνιμα, με σχέδιο ώστε να συμβάλλουν οι ιδέες αυτές, να γίνουν κτήμα και υπόθεση των μαζών. Χρησιμοποιούμε τη λέξη «συμβάλλουν» γιατί δεν παραγνωρίζουμε το αντικειμενικό στοιχείο της όξυνσης των αντιθέσεων στη διαμόρφωση της συνείδησης και της απόφασης των μαζών για αγώνα.

Δεν υπάρχει μεγαλύτερη αυταπάτη από το να πιστεύει κανείς ότι μπορεί να υπερνικήσει τη δύναμη και την υπεροχή των αντιπάλων στον τομέα αυτό, με ορισμένες καμπανιακού χαρακτήρα εξορμήσεις και με καταλόγους αιτημάτων συνδικαλιστικού χαρακτήρα. Αλλά και η συσπείρωση των κομματικών γραμμών δε θα είναι ισχυρή, θα παρουσιάζει συνεχώς ρήγματα, αν στην ιδεολογική και πολιτική πάλη δεν έχει σταθερό μέτωπο εκεί ακριβώς που οι εργαζόμενοι ζουν και γνωρίζουν άμεσα και κατά πρόσωπο τη βαρβαρότητα του συστήματος και την ιδεολογική χειραγώγηση.

Για παράδειγμα η ανεργία που πλήττει σήμερα την ελληνική κοινωνία και τον καπιταλιστικό κόσμο γενικότερα δεν είναι ένα πρόσκαιρο φαινόμενο. Οι αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις, στο κοινωνικο-ασφαλιστικό σύστημα, στην εκπαίδευση, στο κράτος κλπ., δεν είναι άσχετα και ξεκομένα μεταξύ τους φαινόμενα. Είναι εκδηλώσεις του ίδιου προβλήματος. Της βαθειάς κρίσης του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής. Η αλήθεια αυτή πώς θα γίνει γνωστή και πεποίθηση στους εργαζόμενους; Μπορούν να βρουν λύση τα προβλήματα αυτά σύμφωνα με τις ανάγκες των εργαζομένων, χωρίς να θιγούν οι βαθύτερες αιτίες τους; Μπορεί να δημιουργηθούν προϋποθέσεις για την ανατροπή αυτών των πολιτικών αν δεν δεχθεί ισχυρό πλήγμα στις συνειδήσεις των εργαζομένων και της νεολαίας η προπαγάνδα του ιμπεριαλισμού, ότι ο σοσιαλισμός που γνωρίσαμε απέτυχε; Aλλά και οι όποιοι συνδικαλιστικοί αγώνες μπορούν να έχουν συνέχεια, όταν δεν έχουν άμεσα αποτελέσματα, από τη στιγμή που δεν είναι δυνατό να ικανοποιηθούν βασικά αιτήματα των εργαζομένων χωρίς γενικότερες αλλαγές;

Η υποτίμηση της ανάγκης για πλατιά διάδοση των ιδεών και του προγράμματος του Κόμματος, σε αντιπαράθεση πάντα με τις κυρίαρχες ιδέες, είναι πηγή δυσκολιών στην ανάπτυξη του εργατικού και λαϊκού κινήματος. Είναι αιτία της μη αποτελεσματικής στράτευσης όλων των κομμουνιστών και παράγοντας που μπορεί να κλονίσει τη συνοχή των κομματικών γραμμών. Το χαμηλό επίπεδο αφομοίωσης της πολιτικής και της ιδεολογίας, μπορούν να δυσκολέψουν το Κόμμα. Σε στιγμές μάλιστα που οι απαιτήσεις στον τομέα της ιδεολογικής πάλης μεγαλώνουν και δεν καλύπτονται ανάλογα, μπορεί ν΄ αποκτήσει μαζικό χαρακτήρα, με συνέπεια τη μείωση των βάσεων της συνειδητής πειθαρχίας.

Ο θεωρητικός επόμενα και ιδεολογικός εξοπλισμός και η ικανότητα ταυτόχρονα για πλατιά ζύμωση των ιδεών, των θέσεων και της πολιτικής του Κόμματος είναι πρωταρχική προϋπόθεση για να μπορέσει η πρωτοπορία να διαμορφώνει και να κρατά σταθερά όλα εκείνα τα στοιχεία που περιγράφει ο Λένιν: Την αφοσίωση στην επανάσταση, την αντοχή, την αυτοθυσία, τον ηρωϊσμό. Είναι προϋπόθεση για να εξασφαλίζεται ο πιο στέρεος δεσμός με την εργατική τάξη αλλά και η διαπαιδαγώγηση της τάξης, των πιο πρωτοπόρων στοιχείων της, με τα παραπάνω χαρακτηριστικά. Στο άρθρο αυτό δεν επεκτεινόμαστε παραπέρα, στις μορφές, στα μέσα, στα κυριότερα ιδεολογικά μέτωπα, παρά μόνο θέτουμε το γενικό πρόβλημα. Είναι θέμα άλλων άρθρων η ανάπτυξη αυτών των πλευρών.

Δεύτερο: Η ιδεολογική αντεπίθεση, και εφ΄ όσον διεξάγεται με συνέπεια και σε όλη τη γραμμή των σύγχρονων προβλημάτων, δημιουργεί το κατάλληλο έδαφος, τις προϋποθέσεις, αλλά δε λύνει το κύριο πρόβλημα. Την οργάνωση και προετοιμασία των πιο δραστήριων δυνάμεων της εργατικής τάξης και όλων των άλλων λαϊκών δυνάμεων και της νεολαίας για ένα μακρόχρονο και νικηφόρο αγώνα. Ο αγώνας αυτός είναι ο πιο ανελέητος, ο πιο δύσκολος, ο πιο ρουτινιάρικος, ειδικά σε συνθήκες σαν τις σημερινές, αλλά και ο μοναδικός και ο πιο αποτελεσματικός από την άποψη της προοπτικής.

Εδώ η έλλειψη σταθερότητας, αντοχής, υπομονής, καλού υπολογισμού της κατάστασης και σχεδιασμού μπορεί να αποσπά το Κόμμα από τις μάζες και ειδικά τις εργατικές μάζες, που ζουν και δουλεύουν σε καθεστώς αυξημένης καταπίεσης και τρομοκρατίας. Δε φτάνει επόμενα η σωστή πολιτική για να έχεις και τα ανάλογα αποτελέσματα σε συσπείρωση δυνάμεων και μάλιστα για γενικευμένη ταξική πάλη. Χρειάζεται αυτό που υπογραμμίζει ο Λένιν, η ικανότητα της πρωτοπορίας «να συνδέεται, να πλησιάζει και ως ένα ορισμένο βαθμό, αν θέλετε, να συγχωνεύεται με την πιο πλατιά μάζα των εργαζομένων, πρώτα-πρώτα με την προλεταριακή, μα ακόμη και με τη μη προλεταριακή εργαζόμενη μάζα». Να δουλεύει δηλαδή με προοπτική, με μεγάλη υπομονή, με εμπιστοσύνη στη δύναμη του λαού, να μην απογοητεύεται από τις δυσκολίες και να μη δυσανασχετεί από τους αργούς ρυθμούς αλλαγών στη συνείδητή τους.

Στις σημερινές συνθήκες είναι ένα από τα πιο αδύνατα σημεία στην όλη δουλειά του Κόμματος.

Πώς παρουσιάζεται κατ΄ αρχήν το πρόβλημα.

α) Από τη μια μεριά έχουμε συγκέντρωση της εργατικής τάξης στα μεγάλα αστικά κέντρα και συνολικά αύξηση του όγκου της μισθωτής εργασίας και από την άλλη μεριά ο κύριος όγκος των κομματικών δυνάμεων δεν είναι συγκεντρωμένος και προσανατολισμένος στους χώρους που είναι συγκεντρωμένη η εργατική τάξη. Αλλά και ο κύριος όγκος των ενεργειών και δραστηριοτήτων δεν είναι στραμένος σε αυτό το στόχο, με την έννοια της μόνιμης, σταθερής, σχεδιασμένης δουλειάς για απόκτηση, σταθεροποίηση και συνεχή αύξηση των δεσμών. Ενα βασικό κριτήριο για την επαλήθευση της παραπάνω διαπίστωσης είναι ο μικρός βαθμός ενεργητικής συμμετοχής των εργατοϋπαλλήλων στο συνδικαλιστικό κίνημα.

β) Η αύξηση του όγκου των μισθωτών έχει αυξήσει και την ανομοιομορφία στις γραμμές τους, από άποψη συνείδησης, αλλά και από την άποψη συνθηκών δουλειάς και ζωής. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με τη μεγάλη ανεργία, τις αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις και την άσχημη κατάσταση που επικρατεί στο συνδικαλιστικό κίνημα, έχουν οπωσδήποτε δημιουργήσει πρόσθετες δυσκολίες στη δουλειά του Κόμματος, στο νευραλγικό αυτό χώρο.

Το 15ο Συνέδριο είχε θέσει σε προτεραιότητα το καθήκον της άμεσης αναδιάταξης των κομματικών δυνάμεων ως ένα αποφασιστικό μέτρο για την ενίσχυση των δεσμών με την εργατική τάξη και ως βασικό μοχλό για την ανασυγκρότηση και τον ταξικό προσανατολισμό του συνδικαλιστικού κινήματος.

Το ότι δεν προχώρησε αυτό το μέτρο δεν οφείλεται στο ότι σκόνταψε σε συνηθισμένες αδυναμίες. Φαίνεται ότι υπάρχει βαθύτερη αιτία. Εχουμε να κάνουμε με μια ιδιόμορφη παρέκκλιση μπροστά στις δυσκολίες που έχει η δουλειά για τη συνδικαλιστική και πολιτική οργάνωση της εργατικής τάξης. Πρόκειται για σοβαρότατο ζήτημα που η ανάλυσή του μπορεί να φωτίσει καλύτερα μια σειρά αρνητικά φαινόμενα και εκδηλώσεις στη δράση των κομματικών οργανώσεων. Δεν έχουμε την πολυτέλεια της απώλειας άλλου χρόνου χωρίς ανεπανόρθωτες συνέπειες.

Η γρήγορη ανασυγκρότηση των κομματικών δυνάμεων αλλά και σε αρκετά ζητήματα η επανεξέταση των σχεδίων που έχουμε, των μορφών δουλιάς, πρέπει να προχωρήσουν με αποφασιστικότητα, έχοντας καθαρό ότι η κατάκτηση της επιρροής του Κόμματος στην εργατική τάξη θα είναι εξαιρετικά σκληρή. Χρειάζεται κατά συνέπεια ανάλογη προετοιμασία και καθοδήγηση των κομματικών δυνάμεων σε αυτό ακριβώς το πνεύμα. Ανυποχώρηση στάση σε ορισμένες εδραιωμένες αντιλήψεις.

Τρίτο: Ενας τρίτος παράγοντας, όπως αποδείχνει ο Λένιν, ο οποίος παίζει αποφασιστικό ρόλο στην αύξηση της επιρροής και του κύρους του Κόμματος στους εργαζόμενους, στο λαό και στην ίδια τη συσπείρωση του Κόμματος, είναι η σωστή σύνδεση τακτικής και στρατηγικής. Το Κόμμα μας έχει λύσει αυτό το πρόβλημα με την πολιτική του Μετώπου.

Οι ρυθμοί υλοποίησης της πολιτικής του Μετώπου είναι συνάρτηση της ικανότητας και της δύναμης του Κόμματος, της ικανότητάς του να συνενώνει στον αγώνα δυνάμεις που δεν είναι κομμουνιστικές, που έχουν διαφορές με το Κόμμα, που έχουν διαφορετική νοοτροπία ακόμα, ως ένα βαθμό, και συμφέροντα. Ικανότητα και δύναμη να ενισχύει την πρωτοβουλία, την αυτενέργεια, και τη δημιουργικότητα των λαϊκών μαζών. Να δουλεύει υπομονετικά μαζί τους, χωρίς στοιχεία έπαρσης και υποβάθμισης του ρόλου τους και γνώση των παραγόντων που επιδρούν αρνητικά στη συνείδησή τους. Είναι μια πολύ δύσκολη και σύνθετη δουλειά και μόνο η πείρα από την πάλη για την υλοποίηση αυτής της πολιτικής θα δίνει αποτελεσματικές λύσεις και θα διδάσκει πώς θα ξεπερνιούνται οι κάθε είδους δυσκολίες.

Στο βαθμό που οι λαϊκές μάζες θα πείθονται με την πείρα τους για την ορθότητα αυτής της πολιτικής, θα ενισχύεται αντίστοιχα και το κύρος και η δύναμη του Κόμματος, θα καταξιώνεται ως η αναμφισβήτητη πρωτοπορία.

Η πολιτική του Μετώπου είναι σωστή, γιατί εκφράζει τα συμφέροντα των εργαζομένων και δίνει ρεαλιστική απάντηση στο πολιτικό πρόβλημα της χώρας: Ανοίγει προοπτική για ριζικές επαναστατικές αλλαγές.

Γενικό συμπέρασμα: Το σύνθημα της αντεπίθεσης στην κατεύθυνση της ρήξης με τα μονοπώλια και τον ιμπεριαλισμό, έχει αντικειμενική βάση. Εκφράζει την κύρια κατεύθυνση της πάλης. Μπορεί να γίνει κυρίαρχη τάση στην πολιτική πάλη, με τον όρο ότι θα αποκτήσει και τα κατάλληλα υλικά όπλα για να επιβληθεί: Ισχυρό ΚΚΕ στην εργατική τάξη και Λαϊκό Μέτωπο.

Δεν πρέπει να υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι οι προϋποθέσεις αυτές θα δημιουργηθούν σε πολύ σκληρές συνθήκες πάλης με τις κυρίαρχες πολιτικές δυνάμεις ντόπιες και ξένες.

Από ΄δω και το καθήκον της προετοιμασίας ενός Κόμματος ισχυρού και ικανού να αντέχει και στις θύελλες. Αλλά ένα τέτιο Κόμμα δεν πρόκειται να δημιουργηθεί έξω από την πάλη για την οργάνωση, προετοιμασία και μαχητική ενεργοποίηση των δυνάμεων της εργατικής τάξης, της νεολαίας, των μεσαίων στρωμάτων της πόλης και του χωριού, μέσα από το λαϊκό μέτωπο, για την κατάκτηση της εξουσίας.