Απόσπασμα από το "Πρόγραμμα της Κομμουνιστικής Διεθνούς και το Καταστατικό της"

Η παγκόσμια επανάσταση του προλεταριάτου βγαίνει μέσα από διαφορετικά, ως προς το χρόνο και τις μορφές, προτσές: από καθαρά προλεταριακές επαναστάσεις, από επαναστάσεις αστικοδημοκρατικού τύπου, που μετατρέπονται σε προλεταριακές επαναστάσεις, από εθνικοαπελευθερωτικούς πολέμους, από αποικιακές επαναστάσεις. Μόνο σε τελευταία ανάλυση το επαναστατικό προτσές οδηγεί στην παγκόσμια διχτατορία του προλεταριάτου.

Η ανισομερής ανάπτυξη του καπιταλισμού που οξύνθηκε στην περίοδο του ιμπεριαλισμού, προκάλεσε την ποικιλομορφία των τύπων του καπιταλισμού, διαφορετικές βαθμίδες της ανάπτυξής του στις διάφορες χώρες, καθώς και ποικιλόμορφους και ιδιαίτερους όρους του επαναστατικού προτσές. Τα γεγονότα αυτά κάνουν ιστορικά εντελώς αναπόφευκτη την ποικιλομορφία των δρόμων και των ρυθμών της κατάχτησης της εξουσίας απ' το προλεταριάτο, την ανάγκη, σε σειρά από χώρες, ορισμένων μεταβατικών σταθμών, που οδηγούνε στη διχτατορία του προλεταριάτου, καθώς επίσης και την ποικιλομορφία των μορφών της ανοικοδόμησης του σοσιαλισμού στις διάφορες χώρες.

Την ποικιλομορφία των όρων και των δρόμων του περάσματος προς τη διχτατορία του προλεταριάτου στις διάφορες χώρες μπορούμε σχηματικά να την αναγάγουμε σε τρεις βασικούς τύπους.

Χώρες του αναπτυγμένου καπιταλισμού, (Ενωμένες Πολιτείες, Γερμανία, Αγγλία κλπ.) με ισχυρές παραγωγικές δυνάμεις, με συγκεντροποιημένη σε μεγάλο βαθμό παραγωγή, όπου η μικρή οικονομία έχει σχετικά μικρή σημασία, με αστικοδημοκρατικό πολιτικό καθεστώς, που έχει συγκροτηθεί ήδη από πολύν καιρό. Στις χώρες αυτές στο επίπεδο της πολιτικής βασική προγραμματική απαίτηση είναι το άμεσο πέρασμα στη διχτατορία του προλεταριάτου. Στο επίπεδο της οικονομίας τα χαρακτηριστικά σημεία είναι: η απαλλοτρίωση όλης της μεγάλης παραγωγής, η οργάνωση σημαντικής ποσότητας κρατικών σοβιετικών οικονομιών (σοβχόζ) και, απεναντίας, η παράδοση σχετικά ασήμαντου μέρους γης στην αγροτιά, η σχετικά μικρή έχταση των αυθόρμητων σχέσεων αγοράς, ο γρήγορος ρυθμός της σοσιαλιστικής ανάπτυξης γενικά και της κολλεχτιβοποίησης της αγροτικής οικονομίας ιδιαίτερα.

Χώρες με μέσο επίπεδο ανάπτυξης του καπιταλισμού (Ιταλία, Πορτογαλία, Πολωνία, Ουγγαρία, Βαλκανικές χώρες κλπ.) που έχουνε σημαντικά υπολείμματα μισοφεουδαρχικών σχέσεων στην αγροτική οικονομία, αναγκαίων για τη σοσιαλιστική ανοικοδόμηση, κι όπου δεν έχει ακόμα αποτελειωθεί ο αστικο-δημοκρατικός μετασχηματισμός. Σε μερικές απ' αυτές τις χώρες είναι δυνατό ένα λίγο πολύ γρήγορο πέρασμα της αστικο-δημοκρατικής επανάστασης σε επανάσταση σοσιαλιστική. Σε άλλες χώρες είναι δυνατοί τύποι προλεταριακών επαναστάσεων, που έχουν όμως να εκπληρώσουνε καθήκοντα αστικο-δημοκρατικού χαρακτήρα σε μεγάλη έχταση. Εδώ συνεπώς μπορεί και να μην επέλθει μονομιάς η διχτατορία του προλεταριάτου, μα να επέλθει στο προτσές του περάσματος απ' τη δημοκρατική διχτατορία του προλεταριάτου και της αγροτιάς προς τη σοσιαλιστική διχτατορία του προλεταριάτου. Εκεί όπου αναπτύσσεται άμεσα η επανάσταση σαν προλεταριακή επανάσταση, προϋποθέτει την καθοδήγηση του πλατειού αγροτικού κινήματος απ' το προλεταριάτο. Η αγροτική επανάσταση γενικά παίζει κολοσσιαίο και κάποτε και αποφασιστικό ρόλο. Στο προτσές της απαλλοτρίωσης της μεγάλης γαιοκτησίας ένα σημαντικό μέρος της κατασχεμένης γης περνάει στη διάθεση της αγροτιάς, η έχταση των σχέσεων αγοράς μετά τη νίκη του προλεταριάτου είναι σημαντική, το καθήκον της οργάνωσης της αγροτιάς σε συνεταιρισμούς και μετά και της παραγωγικής της ένωσης κατέχει τεράστια θέση ανάμεσα στ' άλλα καθήκοντα της σοσιαλιστικής ανοικοδόμησης. Ο ρυθμός της ανοικοδόμησης αυτής είναι σχετικά βραδύς.

Αποικιακές και μισοαποικιακές χώρες (Κίνα, Ινδίες κλπ.) με ορισμένο έμβρυο, και κάποτε και με σημαντική ανάπτυξη της βιομηχανίας, ανεπαρκή όμως στις περισσότερες περιπτώσεις για ανεξάρτητη σοσιαλιστική ανοικοδόμηση, χώρες όπου κυριαρχούν οι φεουδαρχο-μεσαιωνικές σχέσεις, είτε σχέσεις «ασιατικού τρόπου παραγωγής» τόσο στην οικονομία της χώρας όσο και στο πολιτικό της εποικοδόμημα, τέλος χώρες όπου οι σπουδαιότερες βιομηχανικές, εμπορικές και τραπεζικές επιχειρήσεις, τα βασικά μέσα μεταφοράς, οι μεγάλες γαιοχτησίες και οι φυτείες κλπ. βρίσκονται συγκεντρωμένα στα χέρια των ξένων ιμπεριαλιστικών ομάδων. Πρωταρχική σημασία έχει εδώ απ' τη μια μεριά η πάλη ενάντια στο φεουδαρχισμό και τις προκαπιταλιστικές μορφές εκμετάλλευσης και η αγροτική επανάσταση, διεξαγόμενη με συνέπεια, κι' απ΄ την άλλη μεριά η πάλη ενάντια στον ξένο ιμπεριαλισμό για την εθνική ανεξαρτησία. Το πέρασμα προς τη διχτατορία του προλεταριάτου είναι δυνατό εδώ, κατά κανόνα, μόνο μέσω μιας σειράς προπαρασκευαστικών βαθμίδων, μόνο σαν αποτέλεσμα ολόκληρης περιόδου μετατροπής της αστικοδημοκρατικής επανάστασης σε επανάσταση σοσιαλιστική, και η επιτυχής σοσιαλιστική ανοικοδόμηση, στις περισσότερες περιπτώσεις, είναι δυνατή μόνο με τον όρο της άμεσης υποστήριξης από μέρους των χωρών της προλεταριακής διχτατορίας.

Σε ακόμα πιο καθυστερημένες χώρες (λόγου χάρη σε μερικά μέρη της Αφρικής), όπου δεν υπάρχουνε σχεδόν είτε καθόλου μισθωτοί εργάτες, όπου η πλειοψηφία του πληθυσμού ζει ακόμα κατά φυλές κι όπου διατηρούνται ακόμα υπολείμματα των πρωτόγονων μορφών της κοινωνίας του γένους, όπου δεν υπάρχει σχεδόν εθνική αστική τάξη κι' όπου ο ξένος ιμπεριαλισμός παίζει κατά κύριο λόγο ρόλο στρατιωτικού καταχτητού, που τους αφαιρεί τη γη, στις χώρες αυτές έχει πρωταρχική σημασία η πάλη για την εθνική απελευθέρωση. Η εθνική εξέγερση και η νίκη της μπορούνε ν' ανοίξουν εδώ το δρόμο για μιαν ανάπτυξη προς το σοσιαλισμό, χωρίς οι χώρες αυτές να περάσουν απ' το στάδιο του καπιταλισμού γενικά, αν τους παρασχεθεί στην πράξη μια μεγάλη βοήθεια απ' τις χώρες της προλεταριακής διχτατορίας.

Κι έτσι στην εποχή που μπαίνει στην ημερήσια διάταξη για τα αναπτυγμένα καπιταλιστικά κράτη το καθήκον της κατάχτησης της εξουσίας απ' το προλεταριάτο, που υπάρχει ήδη η διχτατορία του προλεταριάτου στην ΕΣΣΔ, παράγοντας παγκόσμιας σημασίας, τα απελευθερωτικά κινήματα στις αποικιακές και μισοαποικιακές χώρες, που προκαλούνται απ' τη διείσδυση σ΄ αυτές του παγκόσμιου καπιταλισμού, μπορούνε να οδηγήσουν, παρά τη μη ωριμότητα των κοινωνικών σχέσεων των χωρών αυτών παρμένων χωριστά, στη σοσιαλιστική ανάπτυξή τους με τη βοήθεια και υποστήριξη από μέρους της προλεταριακής διχτατορίας και του παγκόσμιου προλεταριακού κινήματος γενικά.